અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ચીન પર 100% ટેરિફ લાદવાની જાહેરાત કરી છે. ચીનથી આયાત થતી ચીજો પર પહેલાંથી જ 30% ટેરિફ લાદવામાં આવે છે. આનાથી કુલ ટેરિફ 130% થશે. ટ્રમ્પે શુક્રવારે જાહેરાત કરી હતી કે નવા ટેરિફ 1 નવેમ્બરથી લાગુ થશે.

ટ્રમ્પે 1 નવેમ્બરથી શરૂ થતા તમામ મહત્ત્વપૂર્ણ સોફ્ટવેરના નિકાસને નિયંત્રિત કરવાની પણ હાકલ કરી છે. ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ટ્રુથ સોશિયલ પર લખ્યું- “આનાથી વિશ્વના લગભગ દરેક દેશ માટે સમસ્યાઓ ઊભી થશે.”

હકીકતમાં ચીને 9 ઓક્ટોબરના રોજ દુર્લભ પૃથ્વી ખનિજો (વાસ્તવિક પૃથ્વી સામગ્રી) પર નિકાસ પ્રતિબંધો કડક કર્યા હતા, જેના જવાબમાં ટ્રમ્પે નવા ટેરિફ લાદ્યા છે. આ નિયમો હેઠળ ચીની ખનિજો અથવા ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરતી વિદેશી કંપનીઓને લાઇસન્સ મેળવવાની જરૂર પડશે. ચીને એમ પણ કહ્યું હતું કે તે કોઈપણ વિદેશી સૈન્ય સાથે સંકળાયેલી કંપનીઓને આવા લાઇસન્સ આપશે નહીં.

ચીન પાસે વિશ્વનાં 17 દુર્લભ પૃથ્વી ખનિજો (વાસ્તવિક પૃથ્વી સામગ્રી) છે, જે તે વિશ્વમાં નિકાસ કરે છે. આનો ઉપયોગ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, ઇલેક્ટ્રિક વાહનો અને સંરક્ષણક્ષેત્રમાં થાય છે. ચીન પહેલાંથી જ સાત દુર્લભ પૃથ્વી ખનિજોને નિયંત્રિત કરતું હતું, પરંતુ 9 ઓક્ટોબરના રોજ પાંચ વધુ (હોલ્મિયમ, એર્બિયમ, થુલિયમ, યુરોપિયમ અને યટરબિયમ) ઉમેરવામાં આવ્યાં.

આનો અર્થ એ થયો કે ચીન હવે 17 દુર્લભ ખનિજોમાંથી 12 પર નિયંત્રણ ધરાવે છે. એનો ઉપયોગ કરતાં પહેલાં ચીન પાસેથી નિકાસ લાઇસન્સ જરૂરી રહેશે.

આ પગલાથી અમેરિકા અને તેના સાથીદેશોની સુરક્ષા અને ઉદ્યોગ પર અસર પડી શકે છે, કારણ કે ચીન વિશ્વના 70% દુર્લભ પૃથ્વી પુરવઠા અને 90% પ્રક્રિયા પર નિયંત્રણ રાખે છે.

ટ્રમ્પે કહ્યું, “ચીને દુનિયાને ખૂબ જ આક્રમક પત્ર મોકલ્યો છે. એમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે 1 નવેમ્બર, 2025થી તેઓ લગભગ દરેક ઉત્પાદન પર વ્યાપક નિયંત્રણો લાદશે. આમાં ફક્ત ચીનમાં બનેલાં ઉત્પાદનો જ નહીં, પરંતુ કેટલીક એવી વસ્તુઓ પણ સામેલ છે, જે ચીનમાં બિલકુલ બનાવવામાં આવતી નથી. આ નિર્ણય બધા દેશોને લાગુ પડશે.”

યુએસ રાષ્ટ્રપતિએ આને નૈતિક અપમાન ગણાવ્યું છે. તેમનું કહેવું છે કે ચીને આ યોજના વર્ષો પહેલાં ઘડી હતી. “એ માનવું મુશ્કેલ છે કે ચીન આવું પગલું ભરશે, પરંતુ તેમણે લીધું. બાકીનું ઇતિહાસ કહેશે.”

ટ્રમ્પે ઉમેર્યું, “આ ઘટના વૈશ્વિક વેપારને હચમચાવી શકે છે, કારણ કે ચીન વિશ્વનો સૌથી મોટો નિકાસકાર છે. નિષ્ણાતો માને છે કે આનાથી સપ્લાય ચેઇન ખોરવાઈ શકે છે અને કિંમતો વધી શકે છે.”

રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે કહ્યું, “ચીનની જાહેરાત પછી ઘણા દેશોએ અમારો સંપર્ક કર્યો છે, જેઓ ચીનના મોટા વેપાર વિરોધથી ખૂબ જ નારાજ છે, તેથી હવે APEC ખાતે શી જિનપિંગ સાથે મળવાનું કોઈ કારણ દેખાતું નથી.”

ટ્રમ્પ પોતાની ધમકીઓનો અમલ કેવી રીતે કરશે અને ચીન કેવી પ્રતિક્રિયા આપશે એ હજુ સ્પષ્ટ નથી, પરંતુ ટ્રમ્પે મીડિયા સાથેની વાતચીત દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે તેમણે તેમની બેઠક રદ કરી નથી.

શુક્રવારે બજાર બંધ થયા પછી કરવામાં આવેલી આ જાહેરાત વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં ઊથલપાથલ લાવી શકે છે. તે માત્ર ટ્રમ્પના વૈશ્વિક વેપાર યુદ્ધને ફરીથી વેગ આપશે. એટલું જ નહીં, પરંતુ ચીની માલ પર પહેલાંથી જ લાદવામાં આવેલા 30% ટેક્સ ઉપરાંત આયાત ટેક્સ લાદવાથી બંને દેશો વચ્ચેના વેપાર પર પણ દબાણ આવી શકે છે.

ટ્રમ્પે ચીની માલ પર 145% ટેરિફ લાદ્યો ત્યારે અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે ટેરિફ ટ્રેડવોર શરૂ થઈ, જેનો જવાબ ચીને પણ યુએસ ઉત્પાદનો પર 125% આયાત ટેરિફ લાદીને આપ્યો. આ ટેરિફ એટલા ઊંચા હતા કે તેમણે બંને દેશો વચ્ચેના વેપારને લગભગ અવરોધિત કરી દીધો. વાટાઘાટો પછી અમેરિકાએ ટેરિફ ઘટાડીને 30% કર્યો અને ચીને તેને ઘટાડીને 10% કર્યો, જેનાથી વધુ વાટાઘાટો શક્ય બની.

ટ્રમ્પ દ્વારા નવા આયાત કર લાદવાની ધમકીને કારણે આ નીચા દરો દ્વારા આપવામાં આવતી રાહત હવે ગુમાવી શકાય છે. આનાથી ટ્રમ્પ અને શી જિનપિંગ બિલકુલ મળશે કે કેમ એ અંગે શંકાઓ ઊભી થશે, પરંતુ બંને દેશો વચ્ચેના કોઈપણ વિવાદોને કેવી રીતે ઉકેલવામાં આવે એ નક્કી કરવાનું પણ મુશ્કેલ બનશે.